Tarım-Gıda Makroekonomik Göstergeleri
HMB · OECD · BDDK

Tarımın Finansmanı: Destekler, Bütçe ve Krediler

Kamu bütçesinden tarıma aktarılan kaynak ve GSYH içindeki ağırlığı, OECD yöntemiyle tarıma sağlanan toplam destek ve ülke karşılaştırması, bankacılık sisteminin tarıma kullandırdığı krediler.

Tarımsal destekleme ödemeleri

Ekonomik sınıflandırmada tarımsal destek transferleri (çiftçiye yapılan doğrudan ödemeler) ve fonksiyonel sınıflandırmada tarım, ormancılık, balıkçılık ve avcılık harcamalarının tamamı (04.2: destekler + Bakanlık, DSİ yatırımları, TMO görev zararı vb.).

Ölçü
Tarımsal destekleme ödemeleriFonksiyonel 04.2 (tarım harcamaları toplamı)5488 s. Kanun md. 21: %1

Destek türleri

Gösterim
2026 yalnızca yayımlanan aylar. 2026 bütçesinde alan bazlı ve fark ödemeleri yerine "Bitkisel Üretim Destekleri" kalemi açıldı.

Bu yıl ve geçen yıl

"Tarıma ayrılan kaynak": açıklanan toplamın bileşenleri

Bütçe sunumlarında tarıma ayrıldığı açıklanan toplam; destekleme programlarının yanında kredi faiz desteği, yatırım ödenekleri (ağırlıkla DSİ sulama), KİT ve müdahale alımları ile vazgeçilen vergiyi de kapsar. %1 hedefinin hangi kalemlerle karşılaştırıldığı sonucu belirler; sayfanın üst kısmındaki oran yalnızca destekleme ödemelerini esas alır.

Ölçü

Tarıma sağlanan toplam destek

OECD tahminleri bütçe ödemelerine ek olarak piyasa fiyat desteğini (gümrük vergileri ve ticaret önlemleriyle iç fiyatın dünya fiyatının üzerinde tutulmasından üreticiye geçen gelir) ve tarıma yönelik genel hizmetleri (araştırma, altyapı, denetim) kapsar.

Gösterge
Dönem

Ülkeler ·

Seçili gösterge üstteki grafikle aynıdır.

Desteğin kaynağı: tüketici mi, vergi mükellefi mi?

Piyasa fiyat desteğini tüketici daha yüksek fiyat olarak öder; bütçe ödemelerini ve genel hizmetleri vergi mükellefi karşılar.

Piyasa fiyat desteğiÜreticiye bütçe ödemeleriGenel hizmetler (GSSE)

Bankaların tarıma kullandırdığı krediler

Tarım, avcılık ve ormancılık sektörüne kullandırılan nakdi krediler (takiptekiler dahil). Ziraat Bankası ve tarım kredi kooperatiflerinin sübvansiyonlu kredileri bankalar üzerinden olanı bu toplamın içindedir; kooperatiflerin kendi kredileri değildir.

Ölçü
Dönem
Reel büyüme: kredi stokunun 12 aylık değişimi TÜFE'nin 12 aylık değişimiyle arındırılmıştır. Takip oranı: takipteki krediler / (nakdi krediler + takipteki krediler). Kredi / tarım katma değeri: aralık sonu stok / yıllık cari tarım katma değeri.
Yöntem ve tanımlar destek ödemeleri · %1 hedefi · açıklanan toplam · PSE · TSE · krediler
Tarımsal destekleme ödemeleri
HMB Muhasebat Genel Müdürlüğü merkezi yönetim bütçe gider istatistikleri, ekonomik sınıflandırma. 2006–2020: 05.4.6 "Tarımsal Amaçlı Transferler"; 2021'den itibaren 05.4.60–05.4.69 kalemlerinin toplamı (alan bazlı, hayvancılık, tarım sigortası, telafi edici, kırsal kalkınma, fark ödemesi, bitkisel üretim, diğer). Nakit esaslı gerçekleşmedir; ödeme takvimi kaydığında yıllar arası dalgalanma olabilir.
Fonksiyonel 04.2
Tarım, ormancılık, balıkçılık ve avcılık hizmetleri: destek ödemelerine ek olarak Tarım ve Orman Bakanlığı ile bağlı kuruluşların cari ve yatırım harcamaları, DSİ sulama yatırımları ve TMO'ya görev zararı transferlerini kapsar.
%1 hedefi
5488 sayılı Tarım Kanunu md. 21: tarımsal destekleme programları için bütçeden ayrılacak kaynak gayrisafi millî hasılanın %1'inden az olamaz. Sayfada oran GSYH ile hesaplanmıştır; Türkiye'de GSMH ile GSYH arasındaki fark %1–2 düzeyindedir ve sonucu değiştirmez.
Açıklanan toplam kaynak
Bütçe kanunu teklifinin sunumunda "tarıma ayrılan kaynak" olarak verilen tutar ve bileşenleri (ödenek). Vergi harcaması bütçe gideri değil, istisna ve indirimlerle vazgeçilen gelirdir; Hazine de bunu bütçeden ayrılan kaynaktan ayrı sunar. Yatırım ödeneklerinin büyük kısmı DSİ sulama yatırımlarıdır ve OECD sınıflamasında üretici desteği değil genel hizmettir. Kredi desteği kredi hacmi değil, Hazine'nin karşıladığı faiz farkıdır. Bu kalemler 5488 sayılı Kanun md. 21'deki "tarımsal destekleme programları" tanımına girmediğinden sayfanın özet göstergelerinde kullanılmaz. Tamamlanmış yıllar TÜİK GSYH'siyle, cari ve gelecek yıl en son OVP tahminiyle oranlanır.
PSE, %PSE
Üretici destek tahmini (Producer Support Estimate): tüketicilerden ve vergi mükelleflerinden tarım üreticilerine yapılan brüt transferlerin parasal değeri. %PSE, PSE'nin brüt çiftlik gelirine (destek dahil) oranıdır.
TSE, bütçeden TSE
Toplam destek tahmini: PSE + genel hizmetler (GSSE) + tüketicilere vergi mükelleflerinden transferler. Bütçeden TSE (TBSE), TSE'nin vergi mükellefince finanse edilen kısmıdır; piyasa fiyat desteğini içermez. Bu nedenle bütçe ödemelerinin GSYH oranından yüksektir: genel hizmetleri de kapsar.
Krediler
BDDK Aylık Bankacılık Sektörü Verileri, Sektörel Kredi Dağılımı (tüm bankalar, TL). Sektör sınıflaması kredinin kullandırıldığı firmanın faaliyet koduna göredir; çiftçiye kullandırılan bireysel nitelikli krediler sınıflamaya göre başka sektörlerde yer alabilir.
Kaynak: HMB Muhasebat Genel Müdürlüğü, Merkezi Yönetim Bütçe İstatistikleri; bütçe kanunu teklifi sunumları; SBB, OVP; OECD, Producer and Consumer Support Estimates; BDDK, Aylık Bankacılık Sektörü Verileri; TÜİK, GSYH ve TÜFE. Hesaplamalar: Tarım-Gıda Makroekonomik Göstergeleri.